Bakeliet

De oorsprong van Bakeliet

Door Dick van Deelen.

Het fenolhars Bakeliet werd door de, in België geboren, Dr. Leo Baekeland (1863-1944) ontdekt en ontwikkeld.
In 1907 vroeg hij octrooi aan op de eerste volledig synthetische kunststof en was het ongetwijfeld een mijlpaal in de geschiedenis van de wetenschap en technologie.
Baekeland was een genie, hij was niet alleen een wetenschapper maar ook een zakenman met visie.
Hij beschreef zijn nieuwe product als: “het materiaal met duizend toepassingen”.
Omdat hij ook praktisch was vond hij het beter om geen jarenlange processen over patenten te gaan voeren maar zocht hij juist samenwerking met allerlei fabrikanten om samen met hem de markt voor zijn product te veroveren.
Leo bedacht ook de term “Bakeliet”, een handelsmerk dat na korte tijd bij iedereen bekend was.
De merknaam had zoveel succes en verspreide zich zo snel, dat de naam Bakeliet algemene betekenis kreeg en nog steeds bij iedereen een begrip is.
Hoewel het nagemaakt werd, waren het in wezen andere typen fenol materialen.
Van 1925 tot 1960 was het gebruik van Bakeliet op zijn hoogtepunt in Europa en Amerika.

 

Die periode noemde men “de tijd van de machine”.

De ontdekking van de radio viel ook in die tijd en is het niet verwonderlijk dat de eerste radio’s van Philips van dit materiaal gemaakt zijn.
(zie bijvoorbeeld de typen: 930A en de 830A) Bakeliet kwam tegemoet aan de wensen van de fabrikanten waardoor voor het eerst massaproductie mogelijk werd.
De komst van de radio in Nederland vanaf 1919 en de snelle verspreiding van de publieke zenders zorgden voor een enorme toename in de verkoop van radio’s. In 1931 werd de radio een publiek medium.
De Bakelieten radio was op zijn hoogtepunt en werd in de hele wereld met behulp van dat materiaal geproduceerd.
Niet alleen de kast en de knoppen werden van Bakeliet gemaakt maar ook allerlei onderdelen, want de elektrische isolatie eigenschappen waren ook uitstekend.
Het verdrong de mooie houten kasten, omdat Bakeliet goedkoper te produceren was.
Er ontstond een internationale beweging (de Stijl) die vormgeving en betekenis van grote aantallen consumentengoederen van belang vond.
De invloed van het Duitse Bauhaus en de architect Le Corbusier waren te zien in de ontwerpen vanaf 1925 bij Philips door ir. L.C.Kallf, die spectaculaire luidsprekers ontwierp van geperst Bakeliet (Philite) en is het type: 2OO7 een echt verzamelobject geworden. ln 1929 bouwde Philips een eigen fabriek om verzekerd te zijn van regelmatige materiaal leveranties. Een kenmerk van Philips was dan ook een enorme varieteit in de vormgeving en het ontbreken van een “huisstijl”.

Bakeliet leverde een belangrijke bijdrage in de vormgevingsfilosofie van 1925 tot in de vijftiger jaren.
Elders in Europa werden ook veel radio’s geproduceerd met behulp van dit materiaal.
Gezien de complexe chemische processen die voor het maken van bakeliet en de materialen die daarvan gemaakt werden, is het achteraf heel ironisch dat ze aanvankelijk slechts bedoeld waren om natuurlijke materialen als hout en hoorn na te bootsen.