Unieke schenking

Een unieke schenking uit de pionierstijd van de radio

Een van de eerste kristal ontvangers ontworpen door P. Corver.

Door: Maarten de Jong

In het Rotterdams Radio Museum zaten de vrijwilligers er een paar jaar geleden met vertedering naar te kijken: een sigarenkistje van fabrikant Helios. Het opschrift dat het heel lang geleden als verpakking had gediend voor sigaren van het merk Flor Fina. Die waren er natuurlijk al lang uit, maar het kistje was allesbehalve leeg. En juist die “nieuwe” inhoud leidde tot ongekend enthousiasme.

Een decennium geleden, zeg maar een eeuw geleden, diende een sigarenkistje als omhulsel voor een van de eerste zelfgebouwde kristalontvangers.

In april kwam de heer G. Klaassen uit Papendrecht ermee aanzetten tijdens de toen gehouden ruilbeurs. Was het misschien iets voor het Rotterdams Radio Museum? Bij hem stond het toch maar ergens op zolder. De vrijwilligers, die het museum draaiende houden, hoefden daar niet lang over na te denken. En al helemaal niet omdat de kristalontvanger vergezeld ging van een aantekenboekje, waarin zorgvuldig was bijgehouden hoe het apparaat was gebouwd en wat er allemaal mee was ontvangen.

 

Unieke documentatie.

Pas in tweede instantie werd er iets meer duidelijk over de herkomst.
Tijdens een telefoongesprek met de schenker in juni j.l. viel de naam Corver. Bij museum-vrijwilliger Dick van Deelen ging onmiddellijk een belletje rinkelen. Hij herkende die naam als die van een radiopionier en ging op onderzoek uit. Volhardend speurwerk leverde tenslotte in het Rotterdamse gemeente-archief een exemplaar op van het tijdschrift Panorama van 17 december 1913. Daarin beschrijft J.C. Corver hoe zijn broer Piet een ontvangtoestel in een sigarenkistje had gebouwd. Er staat zelfs een foto bij. En, geen twijfel, het is dezelfde kristalontvanger die nu in het bezit is van het Rotterdams Radio Museum. Met een stukje bezemsteel als spoelkern, met een zelfgemaakte condensator van parafinepapier en zilverpapier van een Kwatta chocoladereep, etc. Zo zijn de radio-amateurs in het begin van de vorige eeuw begonnen en het artikel in Panorama heeft destijds ongetwijfeld bijgedragen aan de populariteit van deze nieuwe hobby.
Het sigarenkistje uit de begintijd van de radio dankt zijn grote historische waarde vooral aan het begeleidende aantekenboekje. Zo zijn de bouwwijze en de ervaringen goed gedocumenteerd bewaard gebleven. Nauwkeurig is bijvoorbeeld aangetekend wat de ontvangstresultaten waren en bij welke weersomstandigheden. Tijdseinen en weerberichten van de zender op de Eifeltoren en, in morsetekens, van de zender Norddeich konden worden ontvangen.

Het boekje vertelt eigenlijk het hele ‘levensverhaal’ van Corvers kristalontvanger.
Het toestelletje was opgesteld aan de Oostersingel 36 in Venlo. De horizontale antenne was maar liefst 41 meter lang en was op een hoogte tussen 11 en 14 meter gespannen in de richting van de zender. Zelfs de Engelse leverancier van de onderdelen voor de kristaldetector is bekend: Russel and Shaw Mineralogists in Londen. De aantekeningen in het boekje lopen tot 24 juni 1914. De Eerste Wereldoorlog was uitgebroken en er werd een luisterverbod ingevoerd voor particulieren. Velen hielden zich daar niet aan, maar Corver was rijksambtenaar en kon zich niet permitteren betrapt te worden.

Het zeldzame sigarenkistje, compleet met aantekenboekje en een overdruk van het artikel uit de Panorama zijn te bewonderen in het Rotterdams Radio Museum